O dobroczynnym wpływie zielonego lasu na dobrostan psychiczny człowieka wiemy już całkiem sporo. Przebywanie wśród drzew obniża poziom stresu, poprawia nastrój i wspiera zdrowie psychiczne. Ale co dzieje się wtedy, gdy las jest przykryty śniegiem, a drzewa pozbawione liści i intensywnej zieleni? Czy zimowa cisza i pozorna monotonia sprawiają, że las nadal „działa”? A może jest wręcz przeciwnie?
Coraz więcej badań pokazuje, że kontakt z zimowym lasem – w porównaniu z terenem zabudowanym – wyraźnie obniża negatywny nastrój, taki jak napięcie czy zmęczenie psychiczne, a jednocześnie najsilniej zwiększa poczucie regeneracji psychicznej. Co istotne, zimowy las nie powoduje wzrostu wigoru, subiektywnej energii ani witalności – efektów często obserwowanych podczas kontaktu z lasem w okresie wegetacyjnym.
Oznacza to, że zimowy las nie pobudza, lecz uspokaja. Nie dodaje energii w sensie euforycznym, ale skutecznie wycisza emocje i obniża napięcie psychiczne. Działa bardziej jak naturalny „hamulec” niż „akumulator”.
Śnieg może pełnić w tym procesie szczególną rolę – działa jak czynnik kojący i naturalny regulator emocji. Upraszcza krajobraz, redukuje chaos wizualny, podkreśla formy, światło i kontrasty. Sprzyja zatrzymaniu uwagi i kontemplacji, a nie jej rozproszeniu. W takim środowisku umysł łatwiej „zwalnia”.
Zimowy las nie jest więc martwym ani nudnym okresem, który trzeba jedynie przeczekać. To inna forma terapii środowiskowej – szczególnie cenna wtedy, gdy jesteśmy przeciążeni bodźcami, zestresowani i potrzebujemy ciszy, a nie motywacyjnego impulsu. Zimą nasz mózg szuka przede wszystkim porządku, struktury i spokoju, a nie bujnej różnorodności.
W pozytywnym odbiorze zimowego lasu duże znaczenie ma jego czytelna struktura oraz obecność drzew, najlepiej zimozielonych. Dlatego zimą szczególnie dobrze sprawdzają się jednowarstwowe drzewostany zbudowane z sosen, świerków czy jodeł – proste, uporządkowane i przewidywalne przestrzenie sprzyjające regeneracji psychicznej.
Co ważne, zimą nie tylko lasy, ale również miejskie parki mogą wspierać nasz dobrostan psychiczny. Zima nie odbiera parkom funkcji regeneracyjnej – nadaje jej inną, często bardzo cenną jakość. Oczywiście pod warunkiem, że parki są dobrze zaprojektowane: posiadają zimozielone drzewa, długie trasy spacerowe oraz miejsca umożliwiające zatrzymanie się i odpoczynek. Ma to szczególne znaczenie w kontekście wsparcia psychiki osób starszych.
Jednocześnie badania pokazują, że im więcej ludzi w zimowym parku, tym słabszy efekt regeneracyjny. Duża liczba aktywnych osób obniża subiektywne poczucie regeneracji, co tylko potwierdza, że w okresie zimowym potrzebujemy mniejszej liczby bodźców społecznych, aby poczuć się lepiej.
Warto też pamiętać, że globalne ocieplenie i zmiany klimatu sprawiają, iż zimy coraz częściej są bezśnieżne, a śnieg – jeśli się pojawia – zalega krócej i niestabilnie. To nie jest jedynie problem krajobrazowy czy przyrodniczy, ale również kwestia zdrowia psychicznego człowieka. Stąd tak ważne jest zapobieganie skutkom tych negatywnych zjawisk.
*******************************************
1. Bielinis, E., Janeczko, E., Takayama, N., Zawadzka, A., Słupska, A., Piętka, S., Lipponen, M., & Bielinis, L. (2021). The effects of viewing a winter forest landscape with the ground and trees covered in snow on the psychological relaxation of young Finnish adults: A pilot study. PLoS ONE, 16(1), e0244799.
2. Yan, T., Leng, H., & Yuan, Q. (2023). The effects of winter parks in cold regions on cognition recovery and emotion improvement of older adults: An empirical study of Changchun parks. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(3), 2135.
3. Zhu, X., Zhang, Y., Luo, Y. Y., & Zhao, W. (2023). Natural or artificial? Exploring perceived restoration potential of community parks in winter city. Urban Forestry & Urban Greening, 79, 127808.
4. Duan, Y., Bai, H., Yang, L., Li, S., & Zhu, Q. (2024). Impact of seasonal changes in urban green spaces with diverse vegetation structures on college students’ physical and mental health. Scientific Reports, 14, 16277.
5. Passmore, H.-A., Yargeau, A., & Blench, J. (2022). Wellbeing in winter: Testing the noticing nature intervention during winter months. Frontiers in Psychology, 13, 840273.