Krótsze dni, coraz mniej światła, chłód, deszcz i świadomość, że przed nami kilka najciemniejszych miesięcy roku. Nic dziwnego, że jesień kojarzymy ze spadkiem nastroju. Badania pokazują jednak, że sprawa jest znacznie ciekawsza. Jesień może wpływać na naszą psychikę w dwóch przeciwnych kierunkach. Zapraszamy do lektury felietonu Adama Zbyryta.
Z jednej strony wraz ze skracaniem się dnia u części ludzi rzeczywiście pogarsza się samopoczucie. W badaniach prowadzonych w Polsce w październiku częściej niż w czerwcu zgłaszano problemy ze snem, zmęczenie i brak energii, utratę zainteresowania codziennymi aktywnościami, zaburzenia apetytu oraz smutek i przygnębienie.
Ale jest też druga strona jesieni. To jesienny krajobraz. Okazuje się, że złota jesień może działać na naszą psychikę zupełnie inaczej niż ciemny listopad.
W jednym z polskich eksperymentów sprawdzano, co dzieje się z samopoczuciem młodych ludzi spacerujących podczas złotej jesieni po Ogrodzie Saskim w Lublinie. Po spacerze w parku zmniejszały się napięcie, przygnębienie, złość, zmęczenie i dezorientacja, a zwiększały się witalność, pozytywny nastrój i poczucie psychicznej regeneracji. Spacer ulicą nie dawał takich rezultatów, a część wskaźników wręcz się pogarszała.
Znaczenie mogą mieć same jesienne kolory. W eksperymentach, w których pokazywano krajobrazy z roślinnością w różnych fazach sezonowych, widoki z czerwonymi i żółtymi liśćmi oceniano jako bardziej atrakcyjne i mające większy potencjał regeneracyjny niż część krajobrazów z zielonym ulistnieniem. Jesienne barwy mogą więc być dla nas wyjątkowo atrakcyjnym bodźcem wizualnym.
W eksperymencie z udziałem 320 osób porównano wirtualne krajobrazy złotej jesieni i bezlistnych drzew. Barwne krajobrazy korzystniej wpływały na nastrój i poczucie regeneracji, ale również aktywność mózgu i pracę serca. Efekt zależał również od obecności naturalnych dźwięków, m.in. głosów ptaków i wiatru. Jesienną przyrodę odbieramy więc nie tylko wzrokiem.
W kolejnym eksperymencie wystarczyło 90 sekund oglądania fotografii gór pokrytych jesiennym lasem. W porównaniu z krajobrazem miejskim widok ten był oceniany jako bardziej komfortowy, odprężający i naturalny, a różnice pojawiały się również w reakcjach fizjologicznych organizmu. Nic dziwnego, że tak bardzo lubimy Bieszczady jesienią.
Są też badania, w których do lasu wracano w różnych momentach sezonu, od pojawienia się młodych liści aż po ich przebarwianie i opadanie. Sezonowe zmiany barwy lasu i temperatury wiązały się ze zmianami nastroju i reakcji fizjologicznych. Ten sam las w maju, październiku i po opadnięciu liści może być więc dla naszego układu nerwowego innym środowiskiem.
I to chyba najciekawszy wniosek.
Mówiąc o wpływie jesieni na psychikę, wrzucamy do jednego worka dwa różne zjawiska. Z jednej strony mamy coraz krótszy dzień i mniej światła, co u części osób może sprzyjać pogorszeniu samopoczucia. Z drugiej niezwykle atrakcyjny wizualnie i bogaty w bodźce jesienny krajobraz, który może działać regenerująco.
Złota jesień i ponury, bezlistny listopad z punktu widzenia naszej psychiki niekoniecznie są więc tym samym.
Może zamiast traktować jesień jako sezon, który trzeba jakoś przetrwać, warto wykorzystać jej najbardziej kolorowy moment. Wyjść do lasu albo parku właśnie teraz, kiedy zieleń zaczyna ustępować żółciom, pomarańczom i czerwieniom.
Bo wygląda na to, że jesienne kolory są nie tylko piękne. Nasza psychika może mieć z nich konkretny pożytek.
Kobyłka & Korcz 2025. Importance of urban parks in psychological recovery: An experiment with young adults from Poland. Quaestiones Geographicae 44: 107–119.
Kuper 2020. Effects of flowering, foliation, and autumn colors on preference and restorative potential for designed digital landscape models. Environment and Behavior 52.
Jo et al. 2022. Physiological and psychological benefits of viewing an autumn foliage mountain landscape image among young women. Forests 13: 1492.
Kim & Lee 2023. Seasonal forest changes of color and temperature: Effects on the mood and physiological state of university students. International Journal of Environmental Research and Public Health 20: 6338.
Yin et al. 2024. Exploring the impact of autumn color and bare tree landscapes in virtual environments on human well-being and therapeutic effects across different sensory modalities. Plos One 19: e0301422.