Owady są najliczniejszą grupą zwierząt na Ziemi. Zapylają rośliny, rozkładają martwą materię, spulchniają glebę i stanowią pokarm dla niezliczonych gatunków. Bez nich życie na naszej planecie wyglądałoby zupełnie inaczej. A jednak dla wielu osób już sam ich widok wywołuje niepokój lub obrzydzenie. Skąd bierze się ta reakcja?
Naukowcy uważają, że jest to element tzw. behawioralnego układu odpornościowego. To ewolucyjny system wczesnego ostrzegania. Muchy siadające na odchodach, karaluchy pojawiające się przy źródłach pokarmu czy larwy rozwijające się w rozkładającej się materii przez miliony lat mogły sygnalizować ryzyko zakażenia. Lepiej było odsunąć się od czegoś podejrzanego, nawet jeśli nie stanowiło ono realnego zagrożenia, niż zaryzykować chorobę.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie owady budzą takie same emocje.
Motyle, ważki, biedronki czy świetliki należą do owadów, które większość ludzi ocenia pozytywnie. Z kolei muchy, karaluchy, wszy i pluskwy wywołują znacznie częściej obrzydzenie i negatywne skojarzenia.
Co ciekawe, w jednym z największych badań na ten temat mieszkańcy bardziej zurbanizowanych obszarów deklarowali silniejsze obrzydzenie wobec owadów. Autorzy przypuszczają, że jedną z przyczyn może być mniejsza liczba bezpośrednich kontaktów z owadami oraz słabsza znajomość ich różnorodności.
Coraz częściej mówi się również o ich znaczeniu jako żywności dla ludzi. Owady od wieków stanowią element tradycyjnej diety w wielu krajach Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej. Mimo to w Europie i Ameryce Północnej większość osób nie chce ich jeść. Badania pokazują, że główną przyczyną nie jest obawa o bezpieczeństwo, lecz właśnie obrzydzenie. To dobry przykład, jak silnie nasze emocje i kultura wpływają na sposób postrzegania owadów.
Paradoks polega na tym, że właśnie te zwierzęta, których wiele osób się brzydzi, należą do najszybciej zanikających organizmów na Ziemi. Naukowcy coraz częściej mówią o cichym wymieraniu owadów. Ich liczebność spada przede wszystkim z powodu utraty siedlisk, intensyfikacji rolnictwa, stosowania pestycydów i zmian klimatu. A przecież od owadów zależy zapylanie wielu roślin, rozkład martwej materii oraz przetrwanie tysięcy gatunków zwierząt.
*************************************