„Wiemy już całkiem sporo o tym, jak kontakt z przyrodą wpływa na nasze samopoczucie. A co, jeśli pójdziemy o krok dalej i zamiast tylko podziwiać przyrodę, zaczniemy aktywnie ją chronić? ” Zapraszamy do lektury najnowszego felietonu, którego autorem jest Adam Zbyryt – biolog, autor książek, popularyzator nauki i ambasador naszej fundacji.
Wiemy już całkiem sporo o tym, jak kontakt z przyrodą wpływa na nasze samopoczucie. Spacery po lesie, obserwowanie ptaków czy przebywanie wśród zieleni mogą zmniejszać stres i poprawiać nastrój. A co, jeśli pójdziemy o krok dalej i zamiast tylko podziwiać przyrodę, zaczniemy aktywnie ją chronić? Czy sprzątanie rzek, odtwarzanie siedlisk, sadzenie drzew albo udział w ochronie zagrożonych gatunków mogą przynosić korzyści nie tylko przyrodzie, ale również nam samym?
Okazuje się, że tak! I mamy na to coraz więcej dowodów naukowych.
W Wielkiej Brytanii przeprowadzono badania wśród 139 osób uczestniczących w wolontariacie przyrodniczym organizowanym przez Wildlife Trusts. Przez 12 tygodni uczestnicy angażowali się w działania na rzecz ochrony przyrody, a naukowcy oceniali zmiany w ich samopoczuciu. Przed rozpoczęciem programu niski poziom dobrostanu psychicznego stwierdzono u 39% uczestników. Po trzech miesiącach odsetek ten spadł do 19%! Poprawiło się również ich ogólne samopoczucie, a uczestnicy deklarowali silniejszą więź z przyrodą.
Jeszcze ciekawsze wyniki przyniosło amerykańskie badanie opublikowane w 2025 roku, w którym wykorzystano dane dotyczące 9800 osób. Okazało się, że ludzie angażujący się we wczesnej dorosłości w działalność organizacji środowiskowych po około 16 latach wykazywali przeciętnie większy optymizm, odczuwali mniej stresu i zgłaszali mniej objawów depresyjnych. Oczywiście nie oznacza to, że sam wolontariat odpowiadał za te różnice. Możliwe, że osoby o lepszym samopoczuciu już wcześniej chętniej angażowały się w podobne działania.
W 2024 roku ukazał się również przegląd 37 badań dotyczących wpływu wspólnych działań proekologicznych na dobrostan psychiczny. Analizowano między innymi sadzenie roślin, odtwarzanie siedlisk i pielęgnację terenów przyrodniczych. Wyniki wskazywały na możliwe korzyści psychologiczne, a szczególnie ważną rolę odgrywały więzi społeczne powstające podczas wspólnej pracy. Autorzy podkreślili jednak, że jakość dostępnych dowodów jest zróżnicowana i potrzebne są dalsze badania.
Dlaczego ochrona przyrody może tak na nas działać? Prawdopodobnie znaczenie ma kilka czynników jednocześnie. Przebywamy na świeżym powietrzu, ruszamy się, poznajemy ludzi o podobnych zainteresowaniach, a przede wszystkim możemy mieć poczucie, że robimy coś wartościowego. Widzimy też konkretne efekty swojej pracy. Oczyszczony ze śmieci fragment lasu, odtworzone oczko wodne czy zabezpieczone miejsce rozrodu płazów mogą dawać satysfakcję, której nie zapewnia samo obserwowanie przyrody. To jednak możliwe wyjaśnienia, a nie mechanizmy jednoznacznie potwierdzone w badaniach.
Nie oznacza to oczywiście, że wolontariat przyrodniczy zastąpi psychoterapię albo leczenie zaburzeń psychicznych. Dotychczasowe wyniki są obiecujące, ale nie wszystkie badania potwierdzają korzyści, a wiele z nich nie pozwala jednoznacznie ustalić zależności przyczynowo-skutkowych.
Jest jednak w tym wszystkim coś niezwykle interesującego. Zwykle mówimy o tym, jak wiele przyroda daje człowiekowi. Tymczasem okazuje się, że również nasze działania na jej rzecz mogą przynosić nam korzyści. Być może więc jednym ze sposobów zadbania o własne samopoczucie jest zrobienie czegoś dobrego dla otaczającego nas świata.
Literatura naukowa:
1. Rogerson, M., Barton, J., Bragg, R., Pretty, J. (2017). The Health and Wellbeing Impacts of Volunteering with The Wildlife Trusts. University of Essex. Report for The Wildlife Trusts.
2. Sapci, O., Amialchuk, A., Elhai, J. D. (2025). Volunteering in Environmental Organizations and Subjective Well-Being: Evidence from a Nationally Representative, Longitudinal Dataset in the US. World, 6(3), 94.
3. Baker, K., Chioran, B., Marks, E. (2024). „Eco-caring together” pro-ecological group-based community interventions and mental wellbeing: a systematic scoping review. Frontiers in Psychology, 15, 1288791.
Na początku 2026 roku uruchomiliśmy nowy cykl edukacyjny, który powstał z myślą o wszystkich osobach, które chcą lepiej zrozumieć przyrodę. „Z Dobrą Energią w las” to seria felietonów autorstwa naszego ambasadora Adama Zbyryta, które co tydzień pojawiają się na naszej stronie. Temat przewodnim jest to, w jaki sposób kontakt ze zwierzętami i z przyrodą wspiera nasz dobrostan i zdrowie.Wszystkie teksty można przeczytać TU.