Nietoperze są jedynymi ssakami zdolnymi do aktywnego lotu. Zjadają ogromne ilości owadów, zapylają rośliny i rozsiewają nasiona, a mimo to wiele osób reaguje na ich widok niepokojem, a nawet strachem. Skąd bierze się ten lęk? Zapraszamy do lektury 25. już felietonu, który powstał we współpracy z naszym ambasadorem – przyrodnikiem Adamem Zbyrytem.
Okazuje się, że w przeciwieństwie do pająków czy węży naukowcy nie znaleźli przekonujących dowodów na to, że człowiek rodzi się z wrodzoną skłonnością do obawiania się nietoperzy. Znacznie więcej wskazuje na to, że nasz stosunek do tych zwierząt kształtuje się przede wszystkim pod wpływem kultury i doświadczeń.
Od stuleci nietoperze przedstawiane były jako zwierzęta związane z ciemnością, śmiercią, czarownicami, demonami czy wampirami. Wystarczy przypomnieć postać hrabiego Drakuli, liczne filmy grozy albo halloweenowe dekoracje. Nic dziwnego, że dla wielu osób już od dzieciństwa nietoperz staje się symbolem czegoś tajemniczego i niebezpiecznego, choć w rzeczywistości większość ludzi nigdy nie miała z nim żadnego negatywnego doświadczenia.
Znaczenie ma również ich niezwykły wygląd i sposób życia. Są aktywne nocą, latają niemal bezszelestnie i potrafią błyskawicznie zmieniać kierunek lotu. Badacze sugerują, że właśnie ta odmienność od większości znanych nam ssaków może sprzyjać odczuwaniu niepokoju.
W ostatnich latach negatywny wizerunek nietoperzy dodatkowo pogłębiła pandemia COVID-19. Osoby bardziej obawiające się koronawirusa częściej odczuwały wobec nietoperzy strach, obrzydzenie i niepokój oraz rzadziej akceptowały ich obecność. Co ciekawe, osoby posiadające większą wiedzę o biologii nietoperzy wykazywały mniej negatywnych emocji i bardziej przychylne nastawienie do ich ochrony.
Interesujące są również wyniki najnowszych badań przeprowadzonych w Niemczech. Okazało się, że mimo utrwalonego stereotypu większość respondentów deklarowała wobec nietoperzy więcej emocji pozytywnych niż negatywnych. Osoby, które postrzegały je bardziej pozytywnie, znacznie częściej popierały działania na rzecz ich ochrony.
Wszystko to pokazuje, że lęk przed nietoperzami nie musi wynikać z ich rzeczywistego zagrożenia. Znacznie większą rolę odgrywają stereotypy, przekazy kulturowe i wiedza o tych niezwykłych zwierzętach. Im lepiej je poznajemy, tym częściej okazuje się, że zamiast potworów nocy mamy przed sobą jednych z najbardziej pożytecznych sprzymierzeńców człowieka.
A jak jest w Waszym wypadku? Czy pierwszą reakcją na widok nietoperza jest ciekawość czy raczej chęć ucieczki?
**********************************************
Lundberg, P. L., Ojala, A., Suominen, K. M., Lilley, T., & Vainio, A. (2021). Disease avoidance model explains the acceptance of cohabitation with bats during the COVID-19 pandemic. Frontiers in Psychology, 12, Article 635874.
Straka, T. M., Coleman, J. L., Macdonald, E. A., Rogge, S., Kingston, T., & Jacobs, M. H. (2024). Beyond biophobia: Positive appraisal of bats among German residents during the COVID-19 pandemic with consequences for conservation intentions. Biodiversity and Conservation, 33, 2549–2565.
Prokop, P., & Tunnicliffe, S. D. (2008). Disgusting animals: Primary school children’s attitudes and myths about bats and spiders. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 4(2), 87–97.
Prokop, P., Fančovičová, J., & Kubiatko, M. (2009). Vampires are still alive: Slovakian students’ attitudes toward bats. Anthrozoös, 22(1), 19–30.
Boso, À., Álvarez, B., Pérez, B., Imio, J. C., Altamirano, A., & Lisón, F. (2021). Understanding human attitudes towards bats and the role of information and aesthetics to boost a positive response as a conservation tool. Animal Conservation, 24(6), 937–945.