Wilk od wieków budzi emocje większe niż inne dzikie zwierzęta. Choć szansa na spotkanie go i atak jest niewielka, to dla wielu ludzi pozostaje symbolem zagrożenia. Skąd bierze się ten lęk? Zapraszam do lektury kolejnego felietonu przyrodniczego Adama Zbyryta.
Istnieje całkiem sporo badań z psychologii środowiskowej, socjologii i nauk o ochronie przyrody, które próbowały odpowiedzieć na pytanie, dlaczego ludzie boją się wilków. Co ciekawe, rzeczywiste ryzyko ataku wilka na człowieka jest obecnie bardzo małe, a poziom lęku często słabo koreluje z rzeczywistym zagrożeniem.
Przez lata sądzono, że strach przed wilkami mamy zapisany w genach, podobnie jak w przypadku węży czy pająków. Tymczasem najnowsze badanie z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego wykazało coś innego. Mózg nie reagował na widok agresywnego wilka silniej niż na widok agresywnego psa. Oznacza to, że nie znaleziono dowodów na istnienie wrodzonego mechanizmu strachu specyficznie ukierunkowanego na wilki. Autorzy sugerują, że nasze postawy wobec tych drapieżników są w większym stopniu kształtowane przez kulturę, przekazy społeczne i doświadczenia niż przez ewolucyjnie zakodowany lęk.
Przegląd badań z całego świata wykazał, że dominujące postrzeganie wilków było negatywne. W 54% analizowanych badań przeważały postawy negatywne, w 38% pozytywne, a w 8% neutralne. Jednocześnie występowały wyraźne różnice między regionami świata. W Azji większość badań odnotowywała postawy negatywne wobec wilków, natomiast w Europie i Ameryce Północnej częściej spotykano postawy pozytywne lub mieszane.
Bardziej negatywne postawy wobec wilków częściej występowały wśród osób mieszkających na obszarach o długiej historii obecności tych drapieżników oraz wśród grup bezpośrednio dotkniętych ich obecnością, takich jak rolnicy i myśliwi. Co ciekawe, samo mieszkanie na wsi lub w mieście nie miało istotnego wpływu na stosunek ludzi do wilków.
Okazało się również, że dwa czynniki szczególnie dobrze wyjaśniały różnice w postawach wobec wilków: poziom rozwoju gospodarczego kraju oraz dominująca religia. W krajach o niższych dochodach negatywne nastawienie do wilków występowało częściej niż w krajach bogatszych. Częściej odnotowywano je także w krajach, gdzie dominującą religią był hinduizm lub islam. Autorzy podkreślają jednak, że chodzi o zależności obserwowane na poziomie krajów, a nie o postawy poszczególnych wyznawców tych religii.
W badaniu przeprowadzonym w Szwecji silniejszy strach przed wilkami był związany z postrzeganiem ich jako zwierząt niebezpiecznych, nieprzewidywalnych oraz takich, nad których zachowaniem człowiek nie ma kontroli. Innymi słowy, ludzie bardziej obawiali się wilków wtedy, gdy uważali, że nie są w stanie przewidzieć ich zachowania lub odpowiednio zareagować podczas spotkania.
Podobne wnioski płyną z badań przeprowadzonych wśród ponad tysiąca mieszkańców Kazachstanu. Okazało się, że stosunek do wilków zależy nie tylko od rzeczywistych szkód powodowanych przez te drapieżniki. Jednym z najważniejszych czynników był po prostu strach. Osoby bardziej obawiające się wilków znacznie częściej prezentowały wobec nich negatywne nastawienie. Jednocześnie ludzie posiadający większą wiedzę na temat biologii i zachowania wilków byli bardziej skłonni akceptować ich obecność.
Warto dodać, że najnowsze badania prowadzone w Polsce odwracają często spotykaną narrację. Wykazano w nich, że to wilki unikają ludzi i zachowują wobec nas silny dystans. Nie znaleziono dowodów na to, że utraciły naturalny lęk przed człowiekiem, choć właśnie taki argument często pojawia się w publicznych dyskusjach.
Strach przed wilkami okazuje się więc złożonym zjawiskiem, w którym kultura, historia, religia, przekonania społeczne i indywidualne doświadczenia odgrywają większą rolę niż jakikolwiek wrodzony instynkt. Dobra wiadomość jest taka, że postawy wobec wilków nie są niezmienne. Badania pokazują, że mogą się zmieniać wraz ze wzrostem wiedzy, lepszą komunikacją i większym zrozumieniem biologii tych zwierząt. To właśnie dlatego tak ważne są spotkania, rozmowy i edukacja przyrodnicza, które wspólnie z Fundacją PVE Dobra Energia prowadzimy w wielu gminach.
***************************************
Barmoen i in. (2024). Living with wolves: A worldwide systematic review of attitudes. Ambio, 53(10), 1414–1432.
Koshkina i in. (2025). Drivers of human attitudes towards wolves (Canis lupus) in Kazakhstan. People and Nature, 7(3), 1048–1062.
Johansson i in. (2012). Factors Governing Human Fear of Brown Bear and Wolf. Human Dimensions of Wildlife, 17(1), 58–74.
Boch i in. (2026). Good dog, bad wolf: Debunking evolutionary preparedness to fear wolves. bioRxiv.
Naha i in. (2025). Perception Toward Wolves Are Driven by Economic Status and Religion Across Their Distribution Range. Animals, 15(9), 1196.